Archaiczny świat Bolesława Leśmiana, Studium historycznoliterackie

„Archaiczny świat Bolesława Leśmiana”, Edward Boniecki, Opis / Nota wydawcy / Synopsis

Leśmian jako twórca symboli egzystencjalnych rodzących się w kręgu pytań o sens istnienia odpowiadał na antyintelektualistyczne potrzeby duszy współczesnej. Sam odczuwał je nader silnie, czego jednym z dowodów jest także jego zainteresowanie spirytyzmem, wspólne całej epoce. Zdolność do „ekstazy natchnionej”, do odczuwania i przeżywania partycypacji uczyniła zeń poetę. A wrażliwość na aksjologiczną symbolikę bytu przywiodła ku symbolizmowi realistycznemu.

Fragment:
Dyskusja nad twórczością Leśmiana przybrała w swoim cza¬sie kształt sporu o stosunek jego poezji do symbolizmu. Związek autora Łąki, jako pogrobowca Młodej Polski, z tą formacją po¬etycką uważano za oczywisty jeszcze przed drugą wojną świa¬tową. Tymczasem w latach powojennych, wraz ze wzrostem zainteresowania twórczością Leśmiana i towarzyszącymi edycji jego pism pogłębionymi studiami, pojawiły się głosy gloryfiku¬jące nowatorstwo poezji notariusza z Hrubieszowa, przekracza¬jącej i wręcz odrzucającej poetykę symbolistyczną. Leśmiana obwołano antysymbolistą, twórcą poezji konkretu. Przeciwnicy takiego poglądu zareplikowali uznaniem jego dokonań w dzie¬dzinie poezji za „szczyty symbolizmu” o wymiarze światowym. Wydawałoby się, że „antysymboliści” zostali ostatecznie prze¬konani, szczególnie po wystąpieniach Janusza Sławińskiego i Michała Głowińskiego, polemizujących z poglądami Jacka Trznadla. Ale pozostał cień wątpliwości, nadal coś niejasnego snuje się wokół wierszy tak z debiutanckiego Sadu rozstajnego, jak i późniejszego Napoju cienistego. Niedawno jeszcze Jan Błoński zastanawiał się, dlaczego Leśmian odrzucił doktrynę wyrafinowanego francuskiego symbolizmu i poszedł w inną stronę. A nie można nie zauważyć, że jest to centralne zagad¬nienie światopoglądu poetyckiego Leśmiana, decydujące o cha¬rakterze jego twórczości. Przynależność zaś autora Świdrygi i Midrygi do symbolizmu wyznacza z kolei historycznoliteracki horyzont interpretacji jego dzieła.
Sam poeta na temat symbolizmu wypowiadał się wprost parokrotnie. W liście do Zenona Przesmyckiego, słanym jeszcze z Kijowa w 1897 roku, dwudziestoletni Leśmian zapytywał ojca i prawodawcę polskiego symbolizmu o szanse rodzącej się wówczas modernistycznej literatury psychologicznej: „Był u mnie Antek Lange, ale jest teraz w strasznie nerwowym i pesymistycznym nastroju, udzielił mi trochę własnej gorczycy i piołunu. Już przestałem wierzyć w dzisiejsze pokolenie i w przyszłość biednej Muzy Sym[boli?]cznej, ale takie gnojne us[posobie] nie trwało niedługo, i dz[iś ba]rdziej niż przedtem wierzę w przyszłość. […]
Jak się Panu zdaje – czy można dziś napisać poemat-powieść, epiczno-liryczny, nie symboliczne opowiadanie, lecz psychologiczne, z akcją realną?”

„Archaiczny świat Bolesława Leśmiana”, Edward Boniecki, Dane Techniczne

• Archaiczny świat Bolesława Leśmiana, Studium historycznoliterackie
  Oprawa: miękka
• Autor: Edward Boniecki,
• Wydawca: Wydawnictwo słowo/obraz terytoria sp. z o. o.
• Kategorie: Lektury szkolne, Lektury
• Identyfikatory numeryczne: ISBN: 978-83-7453-798-8, EAN: 9788374537988
• data wejścia na rynek: 2008-09-01, wydanie: 1
• ilość stron: 184
• wymiary: 140/225 mm

„Archaiczny świat Bolesława Leśmiana”, Edward Boniecki, Spis treści

Przedmowa 5

Dwa symbolizmy 7
Spór o symbolizm Leśmiana. Wpływ Friedricha Nietzschego. Droga do dojrzałości. Przełomowy poemat: £ąka. Światopogląd symbolistyczny. Symbolistyczna koncepcja języka. Mitotwórstwo. Inspiracja dla £ąki. Leśmianowska „epickość, nieco inaczej pojęta”: od symbolizmu idealistycznego do symbolizmu realistycznego. Religijny wymiar poezji. Związki z modernizmem rosyjskim.

Archaiczna realność 37
Zainteresowanie ludowością. Nowe barbarzyństwo: anarchizm językowy. Powrót do życia bezpośredniego. Mit tatrzański Kazimierza Przerwy-Tetmajera. Marzenie o „bylinie polskiej”. Koncepcja folklorystyczna Nietzschego. Bajki arabskie dla dzieci: Klechdy sezamowe i Przygody Sindbada Żeglarza. Bajki dla dorosłych: Klechdy polskie. Zasada równości świata i zaświata. Gramatyka archaiczności. W stronę ballad.

Światopogląd antropomorficzny 75
Człowiek pierwotny. Leśmian i Martin Heidegger. Poezja jako rzeczywistość pierwotna. Pragnienie bycia. W kręgu metamorfoz. Realność snów. Pierwotne porównania i archaiczne negacje. Myślenie metaforyczne: dualna wizja rzeczywistości. Narodziny symbolu: archaiczny symbolizm aksjologiczny.
Psychologia człowieka pierwotnego: Lucien Lévy-Bruhl. Partycypacja mistyczna jako pierwotna forma umysłowości. Podmiot synkretyczny.

„Potok istnienia” 115
Spotkanie Leśmiana z filozofią Henriego Bergsona. Duch czasu i Stanisław Brzozowski. Archaiczny wymiar filozofii Bergsona: wieczne stawanie się, intuicjonizm, monizm egzystencjalny, jakościowe ujęcie rzeczywistości.

Zakończenie 127
Karol Irzykowski i Ostap Ortwin o archaicznym świecie poezji Leśmiana. Leśmianowski erotyzm.

Przypisy 133
Indeks osób 178