Prawne podstawy funkcjonowania samorządu gospodarczego w II RP

„Prawne podstawy funkcjonowania samorządu gospodarczego w II RP”, Grzegorz Wilk-Jakubowski, Opis / Nota wydawcy / Synopsis

Odzyskanie niepodległości przez państwo polskie stanowiło wyzwanie z punktu widzenia ustrojowo-gospodarczego . Długi okres rozbiorów był przyczyną wielu dysproporcji. Odmienne systemy prawne, nierówny (niski) poziom oświaty, niedobór kadr dla administracji samorządowej, znikomy stopień wzajemnych powiązań gospodarczych między ziemiami byłych zaborów , niski poziom infrastruktury gospodarczej, to tylko nieliczne z problemów, wymagających jak najszybszego rozwiązania.
W przedstawionych powyżej okolicznościach rozpoczęły się prace Sejmu Ustawodawczego. W porządku jego 342 posiedzeń plenarnych kwestia ogólnej koncepcji budowy samorządu gospodarczego pojawiała się wielokrotnie.
Pierwszym dokumentem uznającym konieczność jego stworzenia był wniosek nagły klubu PSL „Wyzwolenie” w sprawie zasad konstytucji Rzeczypospolitej. W tytule VI tego wniosku – przy okazji uregulowania kwestii organizacji Rządu, wprowadzono zapis: „przeto nie tylko zabezpiecza prawa narodowe i w samorządzie oparcie sobie upatruje, lecz nadto chce Rzeczypospolita głos stanowczy w kształtowaniu dziedzin poszczególnych rządu korporacjom najwięcej sprawowaniem ich przejętym, najbardziej z pracy swojej dla nich miarodajnym, pragnąc ich siły twórcze użyć dla dobra ogólnego, odłamy wszystkie społeczeństwa do budowy Polski pozyskując” .
Przedstawiona wyżej inicjatywa stworzenia samorządu gospodarczego ostatecznie znalazła zapis w artykule 68 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z 17 marca 1921 roku . Sejm Ustawodawczy przewidywał w nim powołanie do życia, obok samorządu terytorialnego, również samorządu gospodarczego dla poszczególnych dziedzin życia gospodarczego. Izby rolnicze, handlowe, przemysłowe, rzemieślnicze, pracy najemnej i inne, miały zostać wreszcie połączone w Naczelną Izbę Gospodarczą Rzeczypospolitej. Szczegółowe uregulowania w tej materii miały zostać określone w późniejszym czasie w formie prawnej ustaw.
Od konstytucyjnego zapisu do jego realizacji wiodła jednak długa droga. Pomimo, że II Rzeczpospolita przejęła dziewięć izb przemysłowo-handlowych działających na terenie byłego zaboru pruskiego i austriackiego, cztery izby rzemieślnicze funkcjonujące na terenie ziem byłego zaboru pruskiego (w zaborze austriackim i rosyjskim rzemiosło było zorganizowane w cechy i stowarzyszenia, a instytucji izb rzemieślniczych nie było w ogóle) i dwie izby rolnicze (z siedzibami w Poznaniu i Toruniu) – wprowadzenie w życie samorządu gospodarczego w konstytucyjnie przewidywanym kształcie nie było łatwe. I tak: izby rzemieślnicze powstały dopiero na podstawie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 7 czerwca 1927 roku, izbom przemysłowo-handlowym nadało podstawy prawne rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 15 lipca 1927 roku, zaś izby rolnicze na tego typu akt prawny musiały czekać aż do 22 marca 1928 roku. Uregulowania zawarte w 68 artykule konstytucji z 17 marca 1921 roku – przeniesione potem bez większych zmian do artykułu 76 konstytucji z 23 kwietnia 1935 roku – nigdy nie zostały do końca zrealizowane. Na problemy napotkało bowiem urzeczywistnienie konstytucyjnie przewidzianych instytucji: izb pracy i Naczelnej Izby Gospodarczej.
Struktura pracy posiada charakter problemowy.
Niniejsza praca składa się z trzech rozdziałów poświęconych kolejno: izbom rolniczym, przemysłowo-handlowym i rzemieślniczym. Każdy z prezentowanych rozdziałów posiada analogiczną strukturę wewnętrzną. W podrozdziale pierwszym każdego rozdziału przedstawione zostały przemiany terytorialnego ustroju izb. W podrozdziałach drugich skupiono się na analizie przeobrażeń w przedmiotowej strukturze zadań samorządu gospodarczego. Skład izb i system wyborczy do nich ujęty został w podrozdziałach trzecich każdego rozdziału. Natomiast w podrozdziałach czwartych centralne miejsce zajęła problematyka struktury wewnętrznej izb. Rozważania nad przeobrażeniami samorządu gospodarczego w każdym rozdziale zamyka analiza gospodarki finansowej izb i państwowego nadzoru nad ich działalnością.
Skoro konstytucyjnie przewidziane instytucje izb pracy i Naczelnej Izby Gospodarczej nie doczekały się realizacji, z natury rzeczy materiał archiwalny dokumentujący koncepcje ich powołania zajmować musiał zdecydowanie mniej stron. Z tego też względu problematyka ta – obejmująca jedynie ujęcie koncepcyjne – została omówiona łącznie w rozdziale IV.
Ważnym argumentem przemawiającym na rzecz podjęcia badań nad problematyką samorządu gospodarczego był fakt, że zagadnienie to w niewielkim stopniu obecne jest w polskiej literaturze przedmiotu (poza nielicznymi artykułami naukowymi i fragmentami kilku książek, w Polsce brakuje kompleksowego studium podejmującego pełną analizę procesu przeobrażeń samorządu gospodarczego w II Rzeczypospolitej).
Celem niniejszej pracy jest zatem wypełnienie dotychczasowej luki w literaturze przedmiotu.

„Prawne podstawy funkcjonowania samorządu gospodarczego w II RP”, Grzegorz Wilk-Jakubowski, Dane Techniczne

• Prawne podstawy funkcjonowania samorządu gospodarczego w II RP
  Oprawa: miękka klejona
• Autor: Grzegorz Wilk-Jakubowski, Autor okładki: Grzegorz Wilk-Jakubowski, Edyta Walkowicz, Autor opracowania: Grzegorz Wilk-Jakubowski, Grzegorz Wilk-Jakubowski,
• Wydawca: Stowarzyszenie Współpracy Polska-Wschód
• Kategorie: Historia, ekonomia, biznes
• Identyfikatory numeryczne: ISBN: 978-83-61791-04-1
• rok wydania: 2008, data wejścia na rynek: 2009, wydanie: 1
• ilość stron: 106

„Prawne podstawy funkcjonowania samorządu gospodarczego w II RP”, Grzegorz Wilk-Jakubowski, Spis treści

WSTĘP 4
IZBY ROLNICZE 7
1.1 TERYTORIALNY USTRÓJ IZB ROLNICZYCH 7
1.2 ZAKRES DZIAŁANIA IZB ROLNICZYCH 16
1.3 SKŁAD IZB ROLNICZYCH I ICH SYSTEM WYBORCZY 19
1.4 STRUKTURA WEWNĘTRZNA IZB ROLNICZYCH 26
1.5 GOSPODARKA FINANSOWA IZB ROLNICZYCH I NADZÓR PAŃSTWOWY NAD ICH DZIAŁALNOŚCIĄ 30
IZBY PRZEMYSŁOWO-HANDLOWE 35
2.1 GENEZA I TERYTORIALNY USTRÓJ IZB PRZEMYSŁOWO-HANDLOWYCH 35
2.2 ZAKRES DZIAŁANIA IZB PRZEMYSŁOWO-HANDLOWYCH 40
2.3 SKŁAD I SYSTEM WYBORCZY IZB PRZEMYSŁOWO-HANDLOWYCH 45
2.4 STRUKTURA WEWNĘTRZNA IZB PRZEMYSŁOWO-HANDLOWYCH 54
2.5 GOSPODARKA FINANSOWA IZB PRZEMYSŁOWO-HANDLOWYCH 59
IZBY RZEMIEŚLNICZE 62
3.1 TERYTORIALNY USTRÓJ IZB RZEMIEŚLNICZYCH 62
2.2 ZAKRES DZIAŁANIA IZB RZEMIEŚLNICZYCH 66
3.3 SKŁAD I SYSTEM WYBORCZY IZB RZEMIEŚLNICZYCH 68
3.4 STRUKTURA WEWNĘTRZNA IZB RZEMIEŚLNICZYCH 76
3.5 GOSPODARKA FINANSOWA IZB RZEMIEŚLNICZYCH I NADZÓR NAD ICH DZIAŁALNOŚCIĄ 80
IZBA PRACY I NACZELNA IZBA GOSPODARCZA 86
4.1 IZBA PRACY 86
4.2 NACZELNA IZBA GOSPODARCZA 92
ZAKOŃCZENIE 97
BIBLIOGRAFIA 100