Zmysły, śmierć i diabeł w literaturze romantycznej

Mario Praz

978-83-7453-872-5 :: Oprawa: twarda szyta :: wydanie z: 2010-06-14

„Zmysły, śmierć i diabeł w literaturze romantycznej”, Mario Praz, Opis / Nota wydawcy / Synopsis


„Książka poświęcona jest w zasadniczej mierze rozważaniom nad literaturą romantyczną […] w jednym z najbardziej charakterystycznych aspektów – w aspekcie wrażliwości erotycznej. Jest to więc studium o stanach duchowych i osobliwościach obyczajów, ujęte według określonych typów bohaterów i wątków, które powracają z uporem niczym mity zrodzone ze wzburzonej krwi. […] Sądzę, że w żadnej innej epoce literackiej zmysły nie były w sposób bardziej oczywisty podstawowym tematem dzieł wyobraźni. Lepiej więc zbadać tę orientację w jej historycznym rozwoju, niż powtarzać ze słuchu i prawie bez zastanowienia ogólnikowe obwinienia o zmysłowość i perwersję, którymi krytycy tego okresu zazwyczaj kwitowali tego rodzaju zainteresowania twórców” (Mario Praz).

„Zmysły, śmierć i diabeł w literaturze romantycznej”, Mario Praz, Dane Techniczne

„Zmysły, śmierć i diabeł w literaturze romantycznej”, Mario Praz, Spis treści

Słowo wstępne 5
Przedmowa do II wydania włoskiego 9
Wprowadzenie: „Romantyczny” określenie przybliżone 21
ROZDZIAŁ I
Piękno Meduzy 37
1. Piękno meduzyjskie u Goethego, Shelleya i Keatsa
2. Piękno grozy, piękno smutku, piękno i śmierć u przedstawicieli wczesnego romantyzmu, u Novalisa, Chateaubrianda, Hugo, Baudelaire’a, Flauberta i D’Annunzia
3. Prekursorzy: Tasso, dramaturgowie elżbietańscy i dramaturgowie okresu Restauracji
4. Lirycy XVII wieku
5. Różne znaczenie „niezdrowego piękna” w okresie baroku i w okresie romantyzmu
6. „Niezdrowe” piękno u Baudelaire’a. Urok faisandage. Piękno smutnych krajobrazów
ROZDZIAŁ II
Metamorfozy Szatana 69
1. Postać Szatana u Tassa i u Marina
2. Szatan Miltona. Opinia Taine’a. Rzekomy satanizm Miltona. Punkt widzenia romantyków (Schiller, Blake, Shelley)
3. Stopienie się typu „szlachetnego bandyty” z typem Miltonowskiego Szatana. Zbójcy Schillera
4. Typ outlawa w powieści grozy. Schedoni Anny Radcliffe. Elementy szekspirowskie
5. M. G. Lewis, H. Zschokke. Abällino, Jean Sbogar
6. Buntownik byronowski. Cechy charakterystyczne, wywodzące się z twórczości Anny Radcliffe
7. Byron i Zeluco Moore’a
8. Byron i Chateaubriand (René)
9. Osobowość Byrona
10. Wrodzona skłonność Byrona do gwałcenia norm: le bonheur dans le crime
11. Bohaterowie znaczeni przez los. Jean Sbogar, Antony. Miłość zbrodnicza
12. Wampiryzm
13. „Outlaw-filantrop” u autorów powieści w odcinkach
14. Znaczenie wampiryzmu. Związek z tematyką rozdziału pierwszego. Wykład Augera i sąd Sainte-Beuve’a. „Byron i Sade […] to dwaj główni inspiratorzy pisarzy naszych czasów”
ROZDZIAŁ III
Pod znakiem Boskiego Markiza 101
1. Typ prześladowanej niewinności w Clarissa Richardsona. Koncepcja moralności u Richardsona
2. Zakonnicu. Diderot i Le Système de la Nature
3. Thérèse Philosophe
4. Niebezpieczne związki. Uwagi Baudelaire’a
5. Powieści markiza de Sade i jego „filozofia”
6. Restif de la Bretonne
7. „Niezdrowe” tematy u Chateaubrianda
8. Popularność tematu uciśnionej niewinności. Mnich Lewisa. Sukces tej powieści; Hoffmann, W. Hugo, G. Sand
9. Uciśniona niewinność w powieściach Anny Radcliffe. Sceny rozpoznania
10. Pisarki pod wpływem męskiego punktu widzenia, panna Wilkinson i pani Shelley
11. Beatrice Cenci Shelleya. „Niezdrowe” wątki u Shelleya
12. Melmoth the Wanderer Maturina
13. Popularność angielskiej powieści grozy we Francji. Wpływ na styl życia. Anegdota o Berliozie. Księżna Belgiojoso. Pisarze z grupy Jedne France
14. L’Âne mort Janina
15. Janin jako moralista. Jego esej o markizie de Sade; recenzja Madame Putiphar
16. Les Mémoires du Diable F. Souliégo
17. Pétrus Borel „wilkołak”. Champavert; Madame Putiphar
18. Środowisko literackie, w którym wzrósł Baudelaire. Spostrzeżenie hr. H. de Viel Castel. Berlioz. Musset
19. Delacroix
20. Baudelaire. Odkrycie Poego. Baudelaire a Sade. Erotyka Baudelaire’a
21. Flaubert. Kuszenie św. Antoniego. Kobieta idealna w ujęciu Flauberta. Flaubert i Panna de Maupin. Egzotyzm
22. Autobiograficzne wspomnienia Flauberta. Flaubert a Sade. Flaubert a Byron
23. Hrabia de Lautréamont i jego Chants de Maldoror. Pokrewieństwo duchowe z P. Borelem.
ROZDZIAŁ IV
Piękna bezlitosna pani 167
1. Powszechność tematu kobiety fatalnej. Ajschylos; dramaturgowie elżbietańscy
2. Typ kobiety fatalnej w literaturze romantycznej. Dwie rodziny
3. Matylda z Mnicha Lewisa
4. Velleda Chateaubrianda. Salambo
5. Mérimée: Kobieta jest diabłem, Carmen. Umiejscowienie kobiety fatalnej. Egzotyzm i erotyzm
6. Cecylia z Tajemnic Paryża Suego
7. Różne pochodne: Wstydliwa Rozalba. Conchita i inne
8. Egzotyzm i mistycyzm. Zapowiedź egzotyzmu-romantycznego. La Belle Dame sans merci Keatsa
9. Gautier założyciel egzotycznego estetyzmu. Une nuit de Cléopatre. Parabola płci na przestrzeni XIX wieku
10. Nyssia z Le Roi Candaule Gautiera. Wenus z Ille. La Morte amoureuse
11. Synteza kobiety fatalnej. Imperia Gautiera. Kurtyzana Marie z Novembre Flauberta. Królowa Saba i Ennoia z Kuszenia Flauberta. Rozwój tego typu kobiety fatalnej w Anglii
12. Swinburne
13. Monckton-Milnes zapoznaje Swinburne’a z twórczością Sade’a
14. Sadomasochizm Swinburne’a. „Bezsilna ofiara wściekłego gniewu pięknej kobiety”. Typ kobiety fatalnej w utworach Swinburne’a. Wpływ prerafaelitów. Zbieżność z typami kobiecymi u Gautiera i u Flauberta
15. Maria Stuart z Chastelard
16. Atalanta w Kalydonie i wpływ teorii Sade’a
17. Lesbia Brandon i Anactoria
18. Kobieta fatalna w Poems and Ballads. Dolores
19. Sublimacja sadomasochizmu Swinburne’a: bogini Wolności
20. Uwagi Swinburne’a o pewnych głowach kobiecych przypisywanych Michałowi Aniołowi. Cleopatra
21. Typ syntetyczny kobiety fatalnej osiąga swój punkt szczytowy w Monie Lizie Patera. Moda na uśmiech Giocondy
22. Sphinx Wilde’a
23. Swinburnowski typ kobiety fatalnej w Rapsodia lirica Nencioniego. Niewielkie powodzenie tematyki dekadenckiej we Włoszech
24. Syntetyczna kobieta fatalna u D’Annunzia. Pamphila. Wpływ Flauberta. Sonety Banville’a i D’Annunzia o kobietach fatalnych. Ippolita Sanzio z Tryumfu śmierci
25. Sadyzm w twórczości D’Annunzia. Nieszczerość D’Annunzia
26. Swinburnowski rodowód Dannunziańskiej „nadkobiety”
27. Komnena, Basiliola i Fedra
28. Sadystyczne teorie u D’Annunzia. „Filozofia” Isabelli Inghirami
29. Inne kobiety fatalne u Rachilde’y, u Huysmansa i u O. Mirbeau. La Marquise de Sade, Clara z Le Jardin des Supplices
30. Typ Mademoiselle Bistouri w literaturze dekadenckiej. Ucieczka w humorystykę: Laforgue
ROZDZIAŁ V
Bizancjum 275
1. Sztuka Gustawa Moreau
2. Salome Moreau i Huysmansa
3. Kobieta fatalna u Moreau. Helena wśród konających
4. Salome Wilde’a. Ten sam temat w ujęciu Heinego i Flauberta. Banville. Laforgue
5. Herodiada Mallarmégo, jej symboliczna wymowa. Herodiada i Salambo
6. „Lasciva est nobis pagina, vita proba”
7. Sadyzm i katolicyzm u francuskich dekadentów
8. Huysmans. Jego zamiłowanie do „bolesnego” krajobrazu. Gilles de Rais
9. Barbey d’Aurevilly
10. Villiers de l’Isle-Adam
11. Joséphin Péladan i jego „éthopée”. Okultyzm dekadentów. Temat hermafrodyty. Androgyn Leonarda da Vinci. „Perwersyjna” interpretacja „prymitywów”. Powieść rosyjska. Wagner
12. Elémir Bourges: Le Crépuscule des Dieux
13. Druga „éthopée” dekadentyzm: powieści Catulle Mendèsa
14. Monsieur Vénus Rachilde’y
15. Wpływy rosyjskie. Dostojewski
16. Très russe Jean Lorraina, Les Noronsoff
17. Dorian Gray i Monsieur de Phocas. Walter Pater i angielscy dekadenci. Under the Hill A. Beardsleya. Lorrain i Moreau. Buveurs d’âmes.
18. Perwersyjne baśnie
19. Rémy de Gourmont
20. Marcel Schwob
21. Barrés. Jego „bolesne” krajobrazy
22. Andre Gide
23. Félicien Rops i satanizm. Lubieżność i śmierć
24. Poezja po Baudelairze. Maurice Rollinat. Albert Samain. R. de Montesquiou. Renée Vivien. Parodie: Les Déliquescence d’Adoré Floupette; The Decadent to his Soul. Verlaine
25. Żale nad końcem kultury łacińskiej. Tout décade… Bizancjum. Paul Adam
26. Najbardziej monumentalna postać dekadentyzmu: D’Annunzio. Le Laudi i Vittoriale
ANEKS
Swinburne i „angielska perwersja” 383
1. Angielski sadomasochizm. G. A. Selwyn
2. Typ angielskiego sadysty we francuskiej literaturze romantycznej
3. W dzienniku braci Goncourtów. Wizerunek Swinburne’a przez Maupassanta i jego wpływ na postać G. Selwyna w La Faustin; kontaminacja z innymi postaciami z życia
4. Skandale londyńskie w relacji „Pall Mall Gazette” 1885; artykuł Villiers de l’Isle-Adama
5. Rodowód postaci markiza Mount Edgcumbe z Il Piacere
6. Angielski sadyzm w Monsieur du Paur Touleta, w Les Diaboliques d’Aurevilly’ego, w Le Jardin des Supplices O. Mirbeau, w Monsieur de Phocas i w Les Noronsoff J. Lorraina, w La Vertu suprême J. Péladana
7. Zakończenie
Przypisy 397

www.ksiazki.index.org.pl © 2006